Begraafplaats Kerkedijk (algemeen, rooms-katholiek en  oorlogsbegraafplaats)
De begraafplaats aan de Kerkedijk heeft een algemeen en een RK gedeelte. De geallieerde begraafplaats maakt onderdeel uit van het algemene gedeelte.
Naast een Groot Offerkruis en 260 graven van in de regio gesneuvelde Britse, Canadese, Australische, Nieuw-Zeelandse en Poolse militairen vindt u er een verzetsmonument, een propellorbladmonument (onthuld op 3 mei 1980), een muur met register en een Joods monument (onthuld in mei 2000).
Geen begraven Amerikanen, daar die gevallenen werden overgebracht naar de USA of Margraten.
Duitse oorlogsgraven zijn er ook niet meer aan de Kerkedijk. Naast een paar graven op het algemene en katholieke deel, waren er op een apart gedeelte diverse gesneuvelde Duitsers begraven, maar later zijn die allemaal herbegraven in IJsselstein.
Over de Bergense geschiedkundige verhandelingen van 1945 tot 1995 en de stichting  "Remembrance and Friendship Bergen N.H. 1939-1945" kunt u meer lezen in een boekwerk van ons erelid J.J. Kroon, uitgegeven in 1996.
[TOP]

Begraafplaats Ruïnelaan
Op monumentendag 2009 werd ter ere van Piet Mooij het toegangslaantje naar hem vernoemd
[TOP]

Bio Vacantieoord
In 1916 werd op het huidige terrein van Huize Glory de villa Russenduin gebouwd in opdracht van de Baarnse zakenman Aug. Janssen, die kort na de oplevering in 1918 overleed (eerste foto). Daarna stond het leeg tot 1933.
De bleekneusjes op de foto komen zojuist uit het gymlokaal of zwembad. Dit gebouw staat nog steeds - verscholen - bij het latere hoofdgebouw, dat voortleeft onder de naam "Bio Vacantieoord". De gelden werden verkregen door collectes in de bioscopen. 'Bio' ging op 1 juli 1933 van start bovenop het Russenduin. Fier in top is de vlag met logo te zien. Ook is duidelijk de latere verhoging van de toren (lichtere deel) zichtbaar. Die is in WO II door de Duitsers gebouwd.
Begin jaren 70 betrok een religieuze sekte het gebouw. Tegenwoordig verhuurt men ook kamers/appartementen.
[TOP]

Duinvermaak
Medio 19e eeuw verrees "Cafe Duinvermaak" op de huidige hoek Breelaan-Zwarteweg-Duinweg. Op de bovenste foto van plm. 1905 is de doorrijstal zichtbaar. In de volksmond is de bebouwing nog steeds bekend onder de naam 'Het vrouwtje van 't duin'.
Op de onderste foto 'file-vorming' anno 1920 bij het nieuwe Duinvermaak. Glazenier Bogtman maakte daar fraaie ramen voor.
In de periode 1857-plm. 1960 voerde de familie Bruin de scepter in Duinvermaak.

Gemeentehuis Raadhuisstraat
Rond 1902 werd aan de Raadhuisstraat een nieuw gemeentehuis gebouwd, in de volksmond meestal als raadhuis aangeduid. Op de foto uit 1904 poseert een deel van de Bergense dorpsjeugd. Het achterste gedeelte (links op de foto) was eerst onderwijzerswoning t.b.v. de school op de hoek van de Ruinelaan (Schoolstraat) en de Dorpsstraat. Tevens deed het gebouw dienst als museum.
[TOP]

Grammofoonplaat
Rond 1970 verscheen deze grammofoonplaat toen dorpsacties plaatsvonden om 'De Rustende Jager' te behouden als multifunctioneel dorpshuis en bibliotheek.
[TOP]

Haventje
In 1919 startte de motorbootdienst Bergen-Amsterdam door het Noord-Hollandsch kanaal.
De aanlegplaats in Bergen is nog steeds terug te vinden aan de Schapenlaan. Moest de schipper eerst achteruit terugvaren naar het kanaal, later werd een z.g. zwaaikom gegraven. Op de 2e foto familie en kennissen van schipper Kleverlaan op de roef van de 'Bergen II' bij de losplaats. Einde van de motorbootdienst plm. 1933. In glorietijden kende Bergen dus een haven (1919-1933), een (militair) vliegveld (1938-1939) en een trein/tram (1906-1955).
[TOP]

Interneringskamp Vinkenkrocht
In 1914 werd in WO I een interneringskamp opgebouwd aan de Breelaan bij de Vinkenkrocht. Eerst simpele tenten zoals die op de bovenste foto te zien zijn. Later werd het aanzienlijk vergroot (zie 2e foto).
Andrere mooie foto's zijn te zien in de Bonda collectie van het Regionaal Archief.
[TOP]

Katingo
De bekendste stranding was die van het Panamese vrachtschip Katingo in de nacht van 21 op 22 december 1954. Een gouden periode voor patatbakker Hoebe, waaraan door het vlottrekken in de nacht van 18 op 19 februari een einde kwam. Hieronder een videofragment.


[TOP]

Kranenburgh
Huize Cranenburgh aan de Hoflaan 22, gebouwd in 1882 en jaren bewoond door de familie Jacob (burgemeester, Heer van Bergen) van Reenen. De 2e foto toont het vooraanzicht van "Kranenburgh" en achter het bovenraam links was de werkkamer van Heer Jacob. Later door velen bewoond, o.a. door de schilderes Ans Wortel. Tegenwoordig doet het dienst als museum.
[TOP]

Museum “HET STERKENHUIS”
[Oude Prinsweg 21]
Architect Maurits Plate verbouwde in 1913 in opdracht van Jacob Sterken een vervallen langhuisboerderij. Deze boerderij werd met eenderde ingekort en opnieuw ingedeeld.  De stadse trapgevel uit 1655 bleef bewaard. Het pand kreeg de naam 't Sterkenhuis. Reeds 10 jaar eerder was door de Vrouwe van Bergen, mevrouw M.A.D. van Reenen-Völter, in het nieuwe raadhuis een oudheidskamer ingericht. In 1915 werd op haar nadrukkelijke wens deze collectie overgebracht naar 't Sterkenhuis, waar deze verder werd uitgebreid. Zo ontstond het opmerkelijke museum op het Noord-Hollandse platteland dat 't Sterkenhuis tot op de dag van vandaag is gebleven. De houten en fraai gedecoreerde kaaspers in de voorkamer en delen van de bedstee in de middenkamer zijn enige objecten die in deze "schatkamer" van Bergen herinneren aan het oorspronkelijke boerenleven in de 18e en 19e eeuw.

Tentoonstellingen
Van mei tot oktober vindt een jaarlijks wisselende tentoonstelling plaats.

Geopend:

Zie ook de website van museum 't Sterkenhuis.
[TOP]

(later …..verhaal veldwachter J. van der Kerk 1920.)

Nassau Bergen
Opdracht tot de aanleg van de Zeeweg werd in 1905 gegeven door Jacob van Reenen, waarna overleg met C.F. Zeiler leidde tot een gefaseerde bouw van een Hotel in de nieuwe badplaats. In de zomer van 1907 opende Cafe-Restaurant Nassau zijn deuren met toen 1 logeerkamer. In 1909 was de eerste uitbreiding tot hotel, naar ontwerp van Berlage, gereed. In 1913 is Nassau-Bergen voltooid. Op 24 juni 1909 reed de eerste trein van Alkmaar naar Bergen aan Zee  en door een directe treinverbinding met Amsterdam in 1925 stroomden daarna ook vele dagjesmensen toe.
De bovenste foto toont de Strandboulevard rond 1935. Opvallend is hoe de zee later landinwaarts is gekomen! Op de 2e foto ziet u de achterzijde in 1937, met geheel links de villa Ulysses, die o.a. als zomerverblijf door de Van Reenens werd gebruikt.
Na ontruiming van het hotel in 1942 is het in de zomer van 1943 gesloopt op last van de Duitsers in het kader van de aanleg van de Atlantikwall.
In 1946 vond heropening plaats op een tijdelijke locatie aan het Parnassiapark, waarna op het naastgelegen duin een compleet nieuw hotel werd gebouwd in 1952-1953.
[TOP]

[TOP]

Openluchttheater-skibaan
Het Bergense Openluchttheater op het terrein van de Zandhoeve van de familie Mac Donald en daarna de toenmalige Volkshogeschool (tegenwoordig Blooming), verrees als jeugdwerkelozen-project in 1934 (crisisjaren).
Voor 1940 traden er o.a. befaamde Bergense toneelverenigingen op.
Vanaf 1963 organiseerde de nieuwe VVV daar allerlei concerten, (toneel) voorstellingen etc. Bekend uit die periode: Swiebertje en Pipo de Clown met Klukkluk (Bergenaar Herbert Joeks). Een schamel houten gebouwtje deed dienst als kleedkamer en toiletruimte. In 1969(goedkeuring Ged. Staten d.d. 26 augustus 1969) is op de plaats van de tribune, met als fundament de betonnen zitplaatsen, de eerste borstelbaan-skibaanversie aangelegd door vrijwilligers van de skiclub Il Primo en de VVV. Het toneel van het OLT werd gevormd door een iets verhoogde Buhne (grasgedeelte, soms een toneelvloer), afgescheiden van de tribune door een verzonken betonnen bouwwerk dat dienst deed voor licht/geluidsbediening, souffleren e.d.. In de 'orkestbak' kon ook goed gemusiceerd worden
De opening van de eerste skibaan vond plaats op xx 1969 door wethouder Freek Verstegen in aanwezigheid van de TV met als presentatrice Elles Berger.Vanaf 1969 was bij Il Primo jarenlang de Oostenrijkse skileraar Sigi Moser actief.
[TOP]

impressie Wigboldus later tovoegen)

Op website http://www.jantromp.nl/docs/tekstas.htm is een uitgebreide verhandeling te vinden.

Pensionaat
Op de eerste foto het begin van de bouw van het RK Pensionaat aan de Loudelsweg,datering rond 1905. De vrouwspersoon loopt in de latere Sint Antoniusstraat..
De tweede foto (1908 of eerder) toont de aanbouw aan de oostzijde. Rechts de woning van rector B.A.A. Smeeman, die afkomstig was uit Monnickendam NH. Gesloopt in 1990 na meerdere brandstichtingen.Het verderop gelegen Retraitenhuis, gebouwd in 1927, later De Vluchtheuvel, viel in 1990 ook ten prooi aan de slopershamer.
[TOP]

Renbaan

Ruïnekerk
De eerste Bergense RK kerk, gewijd aan de apostelen Petrus en Paulus, tegenwoordig de protestantse Ruinekerk. De kerk werd verwoest op 21 februari 1574 tijdens het beleg van Alkmaar. De troepen van Diederic van Sonoy plunderden en verbrandden de kerk.
Datering bouw 1350 -1420. Tussen 1580 en 1597 werd het koorgedeelte hersteld.
In 1943 is de uit 1888 daterende luidklok door de Duitse bezettingsmacht gevorderd.
Van 1955 tot 1961 restauratie o.l.v.architect Royaards. In 1970 is een carillon in het kerktorentje opgehangen. (25 klokken met de namen van 218 gevallenen).

Gebouwd eind 14^e en begin 15^e eeuw als opvolger van een kleinere kapel op dezelfde plaats. De kerk in Bergen was gewijd aan Petrus en Paulus, zoals nu nog de latere rooms-katholieke kerk aan de Dorpsstraat. Rond 1570 ging die band in de reformatie verloren.
In 1574 werd de kerk grotendeels verwoest. Geuzen voorman Diederick van Sonoy en zijn manschappen plunderden Bergen en staken de kerk in de fik omdat de vrees bestond dat de Spanjaarden, die Alkmaar hadden belegerd en waren weggetrokken, weer zouden terugkeren.
De vroegere Heren van Bergen hadden de eigendomsrechten van het kerkgebouw zelf en hebben kennelijk daarom de sloop van het ruïnegedeelte tegen gehouden. Daaraan danken wij nu het meest sfeervolle deel van Bergen.
Gedeeltelijke herbouw vond plaats van 1594 tot 1597. Alleen het koorgedeelte werd herbouwd. Hoe groot de kerk oorspronkelijk geweest moet zijn, is te zien op een kaart uit 1568 van Adriaen Anthonisz. Deze verscheen kort na de drooglegging van de Egmonder- en Bergermeer. Het logo van de Historische Vereniging Bergen is gebaseerd op de Ruïnekerk en directe omgeving.
Ongeveer 200 jaar later, om precies te zijn in 1799, werd de kerk wederom zwaar beschadigd.
Vele kogelgaten en -inslagen getuigen nog van de strijd rond de kerk tussen de Bataafs-Franse troepen en het Engels-Russische invasieleger. Vele Russen werden begraven bij het Slagduin en ook het Russisch Monument houdt de herinnering aan de slagen bij Bergen en Castricum levend.
In museum ’t Sterkenhuis is een gedramatiseerd schilderij van de strijd rond de kerk te bekijken.
In het begin van de 20^e eeuw is de muur langs de Raadhuisstraat 2 meter verplaatst richting kerk om het groeiende verkeer meer ruimte te geven. In de muur vinden we nog 2 hekken waar de vroegere Oostdorper- en Westdorperdoodweg bij de kerk uitmondden.
Tijdens de restauratie van 1955-1961 o.l.v. architect C.W. Royaards werd de kerk iets vergroot en voorzien van een Zaans entreehuisje. Op de fraai gerestaureerde west-gevel prijkt het jaartal 1958 ter herinnering aan de laatste grote restauratie.
De circa 25 verweerde grafzerken vonden een plaats buiten de kerk, maar binnen de ruïnemuren. Op één van de zerken zien we een zandloper die voorzien is van twee vleugels, één van een vogel, de ander van een vleermuis. Het is de ‘vliegende tijd’, die dag en nacht het heden aan het verleden toevoegt. Andere bekende symbolen die we tegenkomen, zijn het doodshoofd en de zandloper.
Slechts het graf van Wigbold Adrianus is achtergebleven in de grafkelder die niet voor het publiek toegankelijk is.

In 1970 werd de toren verrijkt met een carillon, bestaande uit 26 luidende klokken en een 27^e die geen dienst doet (hierop staan de namen van de sponsors).
Tekst die te vinden is op de grootste klok: "Ik luid voor hen die voor onze vrijheid vielen en in Bergen rusten 1940-1945". Op de andere klokken de namen van de gesneuvelden en 1 klok is voor de naamloze gesneuvelden.

Het huidige orgel is afkomstig uit de Hervormde Kerk van Koog aan de Zaan en dateert uit 1886.

In 1913 werd dit instrument door de Kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente van Bergen aangekocht. In 1960 volgde restauratie.
Beluister het door Frank van Wijk bespeelde orgel:

Preludium, Largo en Fuga in C (BWV 545) - J.S. Bach (1685-1750)

Meer gegevens over kerk en orgel op de website Ruïnekerk
Bij de beheerder van de kerk is een CD van het orgel te koop. Kosten € 5,- excl. verzendkosten.
Door de Bergense auteur J.J. Schilstra werd een boekje geschreven over de Ruïnekerk. Verkrijgbaar in de kerk of bij de beheerder. Kosten € 6,- excl. verzendkosten.
[TOP]

Op de hoek van de Russenweg met de Notweg is in 1901 een monument geplaatst ter nagedachtenis aan de vele Russen die gesneuveld zijn in de Slag van Bergen op 19 september 1799. Zie ook bij de "Slag bij Bergen".

Op de hoek van de Russenweg en de Notweg staat een Russisch Orthodox kruis ter nagedachtenis aan vele gevallen Russen in 1799. Een stukje Rusland in Nederland zogezegd.
In vergulde letters staat te lezen: Ter eeuwige gedachtenis aan de Russische krijgers gevallen bij Bergen op de 8^e en 21^e september van het jaar 1799 (Russische jaartelling; volgens de Westerse jaartelling 19 september en 2 oktober).
[TOP]

Rustende Jager
Op de bovenste foto het terras van de Rustende Jager aan de Breelaan anno plm. 1930.
Omstreeks 1948 werd de onderste foto met rechts de toenmalige Karel de Grootelaan gemaakt.
[TOP]

Stations en Bello

Stoomloc NS 7742 “BELLO”
Met weemoed denken velen terug aan ‘BELLO’, de enig bewaard gebleven stoomtram van de serie 7700 die o.a. dienst deed op de spoorlijn tussen Alkmaar en Bergen aan Zee.
Het begon op 20 juli 1905 met de stoomtramlijn Egmond aan Zee-Alkmaar-Bergen.
Op 25 juni 1909  werd deze als enkelspoor doorgetrokken naar Bergen aan Zee en menig paard op de renbaan schrok, ondanks aangebrachte rietmatten, als een dampende en fluitende locomotief langs de Berkenlaan reed.
De spoorverbinding werd op 20 sept. 1914 gestaakt wegens de 1e WO. De glorietijd lag tussen 1 juli 1925 en 1931, toen een rechtstreekse badtrein/sneltram van Amsterdam CS naar Bergen aan Zee v.v. reed.
In 1931 werd de lijn Amsterdam-Alkmaar geëlektrificeerd, de badtrein werd gestaakt en men moest weer overstappen in Alkmaar. Hoewel er na WO II sprake was van grote belangstelling 's zomers, in de wintermaanden werd verlies geleden. Uiteindelijk werd de spoorlijn in 1955 opgeheven. Op 31 aug. vond de laatste rit plaats: een tumultueuze nachtelijke rit die om 22.45 uur vertrok uit Alkmaar om via Bergen en Bergen aan Zee weer terug te keren in Bergen met als eindstation Alkmaar CS om 01.00 uur op 1 september. De NS was goed op sabotage en rellen voorbereid.
Het station en de rails werden afgebroken en het Plein verrees.Voor meer informatie zie: website Nico Spilt en stoomtram Hoorn-Medemblik. Click voor een video op het onderstaande icoontje.

[TOP]

Vliegveld
Kort voor het uitbreken van WO II kreeg Bergen een heus vliegveld. Het werd in gebruik genomen op 17 juli 1939.
Reeds op 10 mei 1940 werd het militaire vliegveld gebombardeerd door de Duitsers.
Van de 13 op het betonnen platform opgestelde G.1 toestellen, toen de snelste en beste jager die onze luchtmacht bezat, werden er 12 vernield.
Na de capitulatie stationeerden de Duitsers hier vooral de Messerschmitts 110.
Een Amerikaanse bommenwerper gooide op 28 mei 1944 de laatste bommen op 'Bergen'.
De bovenste foto van Jhr. B. Sandberg, genomen in 1939, toont naast de hangars de boerderij van Blokker op de hoek met de Groeneweg. Op de 2e foto de Fokker G.1 op het platform voor een van de hangars.
Tot 200X is het militaire terrein in gebruik geweest als mobilisatiecomplex.

Witte Kerkje
Het "Witte Kerkje", gebouwd in 1927 voor de Gereformeerde Gemeente.
De foto met een nog kale Dokter van Peltlaan werd in 1930 genomen.
Architect Berend was Tobia Boeyinga, die ook garage Koster aan de Breelaan ontwierp.
[TOP]

Zee-Aquarium
In 1951 ontstond het idee voor het oprichten van een Zee Aquarium. Het initiatief was afkomstig van de familie Jager uit den Haag; de heer J.C. Jager was de eerste eigenaar. In 1954 werd het Zee Aquarium officieel geopend.
Een wijd verbreid misverstand is dat het Zee Aquarium werd gevestigd in de kelders van het voormalige Nassau-Bergen. Realiteit was dat er na de oorlogsjaren nauwelijks meer sprake was van kelders (zie foto). Na de oorlog resteerden slechts restanten van enige fundamenten van de wijnkelders.
In het begin van de zestiger jaren werd Neptunus bovenop het zeeaquarium gebouwd naar een prijswinnend ontwerp van architect Boon. In oktober 1961 werd het als Motel bedoelde restaurant met de bijbehorende 9 bungalows en parkeerterrein officieel geopend.
In 1986 werd de exploitatie van Neptunus als restaurant opgeheven en werden hier appartementen in gerealiseerd.
De familie Jager werd opgevolgd door de familie De Vries. Daarna heeft het Zee Aquarium een tijd leeg gestaan daar de eigenaar (projectontwikkelaar Matser) het niet langer wenste te verhuren, maar het gehele complex wilde verkopen. In het begin van de zeventiger jaren werden het Zee Aquarium en Neptunus verkocht aan Gerard Hanse,
Daarna was Frans Peters, een neef van Gerard Hanse, korte tijd mede exploitant-aandeelhouder. Na enkele jaren overleed Gerard en vervolgens heeft mevrouw A.M. Hanse de exploitatie zelfstandig voortgezet. In 1996 werd Dirk Majewski mede-vennoot en leidde het bedrijf verder samen met zijn moeder. Sinds 1 januari 2001 is D.H.D. Majewski enig aandeelhouder van het Zee Aquarium en het bovengelegen onroerend goed, restaurant ’t Strand en Neptunus.
[TOP]